سی‌بی‌سی‌تی پیش از ایمپلنت دندان: چرا لازم است و چه چیزهایی را نشان می‌دهد؟

اگر قرار است ایمپلنت دندان بگذارید، به احتمال زیاد دندان‌پزشک یا جراح شما پیش از درمان سی‌بی‌سی‌تی درخواست می‌کند؛ تصویربرداری‌ای که بسیاری از بیماران آن را با نام «سی‌تی‌اسکن دندان برای ایمپلنت» می‌شناسند. این تصویر سه‌بعدی به درمانگر نشان می‌دهد استخوان در محل ایمپلنت چه ارتفاع، پهنا و شکلی دارد و ساختارهای حساسی مانند عصب فک پایین و سینوس فک بالا دقیقاً کجا قرار گرفته‌اند. در این مطلب می‌خوانید چرا سی‌بی‌سی‌تی پیش از ایمپلنت اهمیت دارد، چه چیزهایی را نشان می‌دهد و برای آن چه آمادگی‌ای لازم است.

چرا عکس پانورامیک برای طراحی ایمپلنت کافی نیست؟

عکس پانورامیک برای بررسی کلی دهان بسیار مفید است، اما تصویری دوبعدی است. در این تصویر ارتفاع استخوان تا حدی دیده می‌شود، ولی پهنای استخوان از سمت گونه به سمت زبان، که برای انتخاب قطر و زاویه ایمپلنت حیاتی است، اصلاً دیده نمی‌شود. همچنین بزرگ‌نمایی در نواحی مختلف عکس پانورامیک یکسان نیست و اندازه‌گیری دقیق روی آن ممکن نیست. سی‌بی‌سی‌تی این محدودیت‌ها را ندارد: استخوان را در سه صفحه و با مقیاس واقعی نشان می‌دهد.

سی‌بی‌سی‌تی پیش از ایمپلنت چه چیزهایی را نشان می‌دهد؟

ارتفاع و پهنای استخوان

مهم‌ترین پرسش پیش از ایمپلنت این است که آیا استخوان کافی برای قرار دادن پایه وجود دارد یا نه. در مقاطع عرضی سی‌بی‌سی‌تی، ارتفاع و پهنای استخوان در هر نقطه با دقت اندازه‌گیری می‌شود و درمانگر می‌تواند طول و قطر مناسب ایمپلنت را انتخاب کند یا از پیش بداند که به پیوند استخوان نیاز است.

فاصله تا کانال عصب فک پایین

در فک پایین، عصبی که حس لب و چانه را تأمین می‌کند از داخل کانالی در استخوان عبور می‌کند و در ناحیه پره‌مولرها از سوراخی به نام «سوراخ چانه‌ای» خارج می‌شود. آسیب به این عصب می‌تواند به بی‌حسی یا تغییر حس لب و چانه منجر شود. سی‌بی‌سی‌تی مسیر کانال و موقعیت سوراخ چانه‌ای را به‌صورت سه‌بعدی نشان می‌دهد تا فاصله ایمن از آن رعایت شود.

کف سینوس فک بالا

در ناحیه دندان‌های آسیای بالا، سینوس فک بالا معمولاً به ریشه‌ها نزدیک است و پس از کشیدن دندان ممکن است استخوان زیر سینوس کم شود. سی‌بی‌سی‌تی ارتفاع استخوان زیر سینوس و وضعیت مخاط آن را نشان می‌دهد و به تصمیم‌گیری درباره نیاز به جراحی بالا بردن کف سینوس (سینوس لیفت) کمک می‌کند. بررسی دقیق‌تر این ناحیه در خدمت بررسی سینوس‌های فک و صورت توضیح داده شده است.

شکل و زاویه استخوان

استخوان فک همیشه صاف و یکنواخت نیست. برای مثال، در بسیاری از افراد سطح داخلی فک پایین در ناحیه آسیاها فرورفتگی دارد. دیدن این فرورفتگی‌ها و زاویه کلی استخوان پیش از جراحی، از سوراخ شدن دیواره استخوان در حین کار جلوگیری می‌کند.

دندان‌های مجاور و یافته‌های دیگر

موقعیت ریشه دندان‌های کناری، ریشه‌های باقی‌مانده از کشیدن قبلی، کیست‌ها یا ضایعات استخوانی و التهاب سینوس از جمله یافته‌هایی هستند که ممکن است در سی‌بی‌سی‌تی دیده شوند و روی برنامه درمان اثر بگذارند.

میدان دید مناسب: به اندازه نیاز، نه بیشتر

میدان دید (FOV) یعنی اندازه ناحیه‌ای که تصویربرداری می‌شود. برای یک یا دو ایمپلنت در یک ناحیه، میدان دید کوچک کافی است؛ برای ایمپلنت‌های متعدد یا بازسازی کامل یک فک، میدان دید بزرگ‌تری لازم می‌شود. هرچه میدان دید کوچک‌تر باشد، دز اشعه کمتر و جزئیات تصویر معمولاً بیشتر است. به همین دلیل ما همیشه کوچک‌ترین میدان دیدی را انتخاب می‌کنیم که به پرسش درمانگر پاسخ دهد. همکاران دندان‌پزشک می‌توانند نکات نوشتن یک درخواست دقیق را در راهنمای ارجاع برای همکاران بخوانند.

از سی‌بی‌سی‌تی تا طراحی دیجیتال ایمپلنت

خروجی سی‌بی‌سی‌تی فقط چند تصویر چاپی نیست. فایل‌های خام تصویر با فرمت استاندارد DICOM در اختیار درمانگر قرار می‌گیرد تا در نرم‌افزارهای طراحی ایمپلنت باز شود. در این نرم‌افزارها می‌توان موقعیت، زاویه و اندازه ایمپلنت را پیش از جراحی به‌صورت مجازی تعیین کرد و در صورت نیاز، با ترکیب سی‌بی‌سی‌تی و اسکن داخل دهانی، راهنمای جراحی (سرجیکال گاید) ساخت. اطلاعات بیشتر درباره این خدمت را در صفحه ارزیابی و طراحی ایمپلنت ببینید.

آمادگی و روند تصویربرداری

• درخواست دندان‌پزشک: درخواست کتبی را همراه داشته باشید؛ بهتر است شماره دندان‌ها یا ناحیه مورد نظر در آن مشخص شده باشد.
• راهنمای رادیوگرافی: اگر دندان‌پزشک برای شما راهنمای رادیوگرافی یا پلاک مخصوص تصویربرداری ساخته است، آن را همراه بیاورید.
• اقلام فلزی: گوشواره، گردنبند، گیره مو، عینک و پروتز متحرک را پیش از ورود به اتاق تصویربرداری کنار بگذارید.
• بی‌حرکت ماندن: تصویربرداری معمولاً کمتر از یک دقیقه طول می‌کشد و در این مدت باید کاملاً بی‌حرکت بمانید. گاهی برای جدا نگه داشتن دندان‌ها از رول پنبه یا قطعه گاز گرفتنی استفاده می‌شود.
• بارداری: طراحی ایمپلنت درمانی انتخابی است و در دوران بارداری معمولاً تا پس از زایمان به تعویق می‌افتد. اگر باردار هستید یا احتمال بارداری می‌دهید، حتماً به ما اطلاع دهید.

دز اشعه سی‌بی‌سی‌تی برای ایمپلنت

دز سی‌بی‌سی‌تی به اندازه میدان دید و تنظیمات دستگاه بستگی دارد. سی‌بی‌سی‌تی محدود برای یک ناحیه به‌طور معمول حدود ۵۰ میکروسیورت دز دارد که تقریباً برابر با یک هفته پرتوی طبیعی محیط است؛ سی‌بی‌سی‌تی یک فک کامل حدود ۱۰۰ و سی‌بی‌سی‌تی وسیع فک و صورت حدود ۱۵۰ میکروسیورت. این مقادیر از دز یک عکس پانورامیک بیشتر، اما به‌مراتب کمتر از سی‌تی‌اسکن پزشکی معمول هستند. برای مقایسه عددی، از محاسبه‌گر دز پرتو استفاده کنید.

آیا بعد از ایمپلنت هم سی‌بی‌سی‌تی لازم است؟

پیگیری معمول ایمپلنت‌ها اغلب با عکس‌های دوبعدی مانند پری‌اپیکال انجام می‌شود. سی‌بی‌سی‌تی پس از ایمپلنت معمولاً فقط در شرایط خاص درخواست می‌شود؛ برای مثال وقتی بیمار پس از جراحی دچار بی‌حسی یا درد غیرعادی شده است. توجه داشته باشید که فلز ایمپلنت در تصویر سی‌بی‌سی‌تی خطوط و سایه‌هایی ایجاد می‌کند که می‌تواند دیدن جزئیات اطراف آن را دشوار کند؛ به همین دلیل تصمیم درباره این تصویربرداری بر عهده درمانگر است.

اهمیت گزارش متخصص رادیولوژی

سی‌بی‌سی‌تی حجم بزرگی از اطلاعات تولید می‌کند و همه آن در ناحیه ایمپلنت خلاصه نمی‌شود. متخصص رادیولوژی دهان، فک و صورت علاوه بر اندازه‌گیری‌های لازم برای ایمپلنت، کل حجم تصویربرداری‌شده را بررسی می‌کند و یافته‌هایی مانند تغییرات سینوس، ضایعات بدون علامت یا گونه‌های غیرمعمول آناتومی را در گزارش تخصصی ثبت می‌کند. این گزارش در کنار تصاویر، به درمانگر برای برنامه‌ریزی دقیق‌تر و ایمن‌تر کمک می‌کند.

برای تصویربرداری سی‌بی‌سی‌تی پیش از ایمپلنت، درخواست خود را از طریق فرم رزرو نوبت ثبت کنید تا همکاران ما برای هماهنگی زمان با شما تماس بگیرند. فهرست بیمه‌های طرف قرارداد را هم پیش از مراجعه ببینید.